|
Professor Frans Zwarts has been rector magnificus of the University of Groningen since 2002. He is professor of Dutch Literature and a member of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. The importance of Open Access publishing
Rector magnificus of the University of Groningen, Frans Zwarts, signed the 'consious publishing protocol' druing the Open Access week 2009 and spoke about the importance of Open Access publishing.
His speech is only available in Dutch.
Het belang van publiceren in Open Access
Speech van rector magnificus Frans Zwarts tijdens Open Accessweek, 22 oktober 2009 Tijdens een van de Open Accesslounges in de nationale Open Accessweek 2009 tekende rector magnificus Frans Zwarts met onderbibliothecaris Marjolein Nieboer een protocol dat de ondersteuning van de bibliotheek garandeert bij onderzoeksaanvragen in het kader van het Europese onderzoeksprogramma FP7. De EU Open Access pilot stelt hierbij als voorwaarde dat de resultaten Open Access beschikbaar komen. Daarbij sprak hij de volgende rede uit. .....
Van handschrift tot web
Wetenschappelijke communicatie heeft een lange geschiedenis doorgemaakt. Voor de boekdrukkunst werd uitgevonden waren wetenschappers beperkt tot gebruik van handgeschreven boeken, brieven en mondelinge overbrenging. Tot in de negentiende eeuw zelfs bleven onderzoekers hun resultaten via brieven aankondigen in de wetenschappelijke genootschappen, waar ze werden voorgelezen voor de aldaar verzamelde geleerden in vergaderingen. Uit dit soort rapportages zijn eind 17e eeuw de eerste wetenschappelijke tijdschriften voorgekomen. Daarna beperkte de vernieuwing zich eeuwenlang tot vooral betere druktechnieken, met uiteindelijk zelfs glossy uitziende tijdschriften met kleurenplaatjes. De laatste decennia echter hebben de ontwikkelingen op het gebied van informatietechnologie gezorgd voor een revolutie op het gebied van publiceren. Een onderzoeker hier in Groningen kan zijn resultaten nu op ‘het web’ zetten en vrijwel op hetzelfde moment kan een onderzoeker in Australië ze lezen. Zoeken in omslachtige indexen van bibliografieën is ook overbodig geworden: met de juiste trefwoorden kunnen publicaties over een specifiek onderwerp gevonden worden in databases die miljoenen tijdschriftartikelen bevatten. De techniek vormt dus geen belemmering meer voor een volledige vrije wetenschappelijke communicatie. En toch… hebben veel wetenschappers niet vrij toegang tot alle wetenschappelijke resultaten en publicaties van hun collega’s.
Wat is dan het probleem? In feite de wetenschap zelf. Haar eigen succes is een belemmering geworden. De laatste halve eeuw is de wetenschap zo enorm gegroeid dat het historisch geëvolueerde systeem van wetenschappelijke communicatie niet meer voldoet. Met de groeiende aantallen studenten, promovendi en onderzoekers groeide ook het aantal wetenschappelijke publicaties. Dat werden er veel te veel voor de traditionele tijdschriften die elk vakgebied kende.
Ook de wetenschap zelf diversifieerde, er ontstonden steeds meer en specialistischer disciplines. En elke zichzelf respecterende wetenschappelijke discipline heeft natuurlijk zijn eigen tijdschriften. Kon een universiteit enkele decennia geleden haar onderzoekers nog tevreden houden met enkele duizenden tijdschriften, nu heeft een algemene universiteit als de RUG vele tienduizenden tijdschriften in licentie. En dan nog ontbreken er veel tijdschriften die volgens onderzoekers eigenlijk onmisbaar zijn. En dan komen er ook nog wekelijks weer nieuwe tijdschriften op de markt. Voor de RUG is het al jaren onmogelijk om al die tijdschriften te blijven betalen. En dan is de RUG nog een succesvolle universiteit in een rijk land. Men kan zich voorstellen hoeveel informatie een onderzoeker in Boekarest of Karachi zal moeten missen.
Als we het systeem niet veranderen, zullen steeds meer onderzoekers een steeds groter deel van de wetenschappelijke informatie op hun vakgebied moeten missen. En dat zal uiteindelijk funest zijn voor de wetenschap.
Open Access
In bibliotheekland roept men al jaren Open Access. Onder de wetenschappers hoort men dat helaas veel minder. Nog steeds komt het voor dat hen uitgelegd moet worden wat dat dan wel is. Daarvoor is ook deze 'Open Accessweek' bedoeld.
Open Access betekent niet meer dan vrije toegang. Tot wetenschappelijke publicaties welteverstaan. Omdat dit essentieel is voor de vooruitgang van wetenschap. Hoe we tot die vrije toegang moeten komen is minder duidelijk. Men kan lang discussiëren of de prijzen die uitgevers nu voor hun tijdschriften rekenen reëel zijn. Zeker is dat er aanzienlijke kosten gemaakt moeten worden om die tijdschriften in stand te houden. Het afschaffen van de bonussen van directieleden van uitgevers zal echt niet tot substantieel lagere kosten leiden. Wie moet de kosten van het in stand houden van tijdschriften dan betalen? Als ze voor iedereen vrij toegankelijk zijn? In het meest vergaande model betalen de onderzoekers voor elke publicatie een bepaald bedrag en is de toegang tot het tijdschrift voor iedereen vrij. Daarmee wordt het systeem van wetenschappelijk publiceren niet goedkoper, maar de kosten worden verlegd van de bibliotheken naar de onderzoeksprojecten. Het publiceren van de onderzoeksresultaten wordt dan een standaard kostenpost, net als salaris, apparatuur of chemicaliën. Een topuniversiteit, die dus veel publiceert, zal met dat systeem zeker niet goedkoper uit zijn. Maar de onderzoeksresultaten van alle onderzoekers zijn dan wèl voor iedereen toegankelijk en dat is waar het uiteindelijk om gaat. De feiten laten zien dat deze weg steeds meer bewandeld wordt. De Open Access tijdschriften, er zijn er inmiddels honderden, hebben als nieuwe tijdschriften onderaan de ladder van wetenschappelijk aanzien moeten beginnen. Maar in relatief korte tijd zijn er een aantal die hoge impact factoren hebben verworven en zijn doorgedrongen tot de top in hun vakgebied, vooral binnen de levenswetenschappen.
.....
De gehele speech is te lezen op de website van de universiteitsbibliotheek van de RUG. |
