Skip to the home page
Search
Search

Wat is Open Access?

Typewriter with document that says FUNDING ROUND

Wat is Open Access?

Ontdek de basisprincipes van de Open Access-beweging

Open Access is een brede, internationale beweging die streeft naar gratis, open en permanente online toegang tot wetenschappelijke output, zoals publicaties, onderzoeksdata en onderwijsmateriaal.

Een publicatie of andere output is open access als er geen financiële, juridische of technische belemmeringen zijn om toegang te krijgen - dat wil zeggen dat iedereen het kan lezen, downloaden, kopiëren, verspreiden, afdrukken en hergebruiken, in overeenstemming met de licentie.

Open access verschilt van het abonnementsmodel, waarbij wetenschappelijke output alleen beschikbaar is voor abonnementhouders (meestal een bibliotheek).

Peter Suber, één van de voortrekkers van de open access-beweging, geeft deze definitie.

Waarom open access publiceren?

  • De resultaten van wetenschappelijk onderzoek kunnen sneller en onder een breder publiek worden verspreid: wetenschappers van over de hele wereld, maar ook professionals, beleidsmakers, journalisten en de maatschappij als geheel.
  • Het onderzoek kan dan een grotere en sneller merkbare impact hebben op vervolgonderzoek, praktijk en beleid.
  • Er zijn ook voordelen voor de onderzoeker: open access-publicaties hebben een grotere zichtbaarheid dan publicaties die achter een betaalmuur zitten.

Soorten open access

Er zijn verschillende manieren om open access te publiceren:

jnkn
  • De Gold route: publicatie in volledig open access tijdschriften. Aan deze route kunnen kosten verbonden zijn. Deze publicatiekosten, bekend als 'article processing charges' (APCs), worden betaald door auteurs of door hun instellingen, rechtstreeks dan wel via centraal afgesloten deals met de uitgever. De meeste onderzoeksfinanciers ondersteunen open access en stellen subsidie beschikbaar voor de kosten. Een wereldwijde lijst van volledig open access tijdschriften is te vinden in de Directory of Open Access Journals.
     
    • De Diamond Route: een subtype van Gold waarbij geen publicatiekosten worden gerekend aan de auteur. Om deze reden wordt de Diamond-route gezien als een meer inclusief en rechtvaardig publicatiemodel, dat beter aansluit bij de waarden van de onderzoeksgemeenschap. Diamond-tijdschriften worden meestal gefinancierd via subsidies van bibliotheken, instellingen of verenigingen. Je kunt een lijst van Diamond-tijdschriften vinden op de DOAJ-website door te filteren op 'Journals without APCs'.
       
  • De hybride route: publicatie via 'hybride' tijdschriften. Dit zijn abonnementstijdschriften die open access-publicatie van individuele artikelen mogelijk maken tegen betaling van een Article Processing Charge. Dankzij een reeks deals tussen UNL en verschillende academische uitgevers kunnen Nederlandse onderzoekers publiceren in duizenden hybride tijdschriften zonder zelf de kosten voor hun rekening te hoeven nemen.
     
  • De groene route: de volledige tekst van academische publicaties, meestal de ingediende versie van het manuscript (preprint), of de uiteindelijke auteursversie na peer-review (Author Accepted Manuscript/post-print), wordt gedeeld via een repository: een publiek toegankelijke database die wordt beheerd door een onderzoeksorganisatie. Je kunt alle Nederlandse instellingsrepositories vinden via het Netherlands Research Portal op OpenAIRE CONNECT. Dit portaal geeft toegang tot alle publicaties in Nederlandse repositories. Meer informatie over de groene route vind je hier.

Waar moet ik beginnen?

Wat is open access?

Wat is open access?

Open access is een brede internationale beweging die streeft naar gratis en open online toegang tot wetenschappelijke informatie, zoals publicaties en data. Een publicatie wordt gedefinieerd als 'open access' wanneer er geen financiële, wettelijke of technische belemmeringen zijn om toegang te krijgen - dat wil zeggen wanneer iedereen de informatie kan lezen, downloaden, kopiëren, verspreiden, afdrukken, zoeken, voor gebruik in bijvoorbeeld onderwijs of op een andere manier binnen de wettelijke overeenkomsten.

Open access is tevens een publicatiemodel voor wetenschappelijke communicatie dat onderzoeksinformatie kosteloos beschikbaar stelt aan lezers, in tegenstelling tot het traditionele abonnementsmodel waarin lezers toegang hebben tot wetenschappelijke informatie door een abonnement te betalen (meestal via bibliotheken).

Een van de belangrijkste voordelen van open access is dat het de zichtbaarheid en het hergebruik van academische onderzoeksresultaten verhoogt. Er is ook kritiek, bijvoorbeeld rond kwaliteit. De beginselen van open access zijn uiteengezet in de Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in the Sciences and Humanities (2003). Deze verklaring is ondertekend door vele internationale organisaties voor academisch onderzoek, waaronder alle Nederlandse universiteiten (VSNU) en onderzoeksorganisaties.

Home page

Library

Open Access publiceren?

Open Access publiceren maakt je onderzoek vrij toegankelijk voor een wereldwijd publiek, waardoor de zichtbaarheid en impact toenemen. Je kunt publiceren in Open Access-tijdschriften via overeenkomsten met uitgevers of je werk delen via het repository van je universiteit. Weet je niet waar je moet beginnen? Je Universiteitsbibliotheek helpt je graag op weg.

Uitgeversdeals Contact

Open Access Journal Browser

Journal browser: Find the best home for your next article - with OA funding information

oa

Wat is Open Access?

Open access is een publicatiemodel voor wetenschappelijke communicatie dat onderzoeksinformatie gratis beschikbaar stelt aan lezers, in tegenstelling tot het traditionele abonnementsmodel waarbij lezers toegang hebben tot wetenschappelijke informatie door een abonnement te betalen (meestal via bibliotheken) of een eenmalige vergoeding.

See more

Actueel

See all

Resultaten

De VSNU heeft in de periode 2016-2017 samen met experts van universiteiten definities opgesteld voor het monitoren van open access publicaties. 

Bekijk meer
2024
16 351
2023
15 370
2022
14 972
2021
15 755
2020
13 255
2019
10 224
2018
7 774
2017
6 333
2016
4 714
DOA_grey_logo

Diamond Open Access Expertisecentrum

Wij zetten ons in voor een rechtvaardiger en inclusiever academisch publicatielandschap door Diamond Open Access-initiatieven in Nederland te versterken. 

Ontdek meer!

Actueel

cvbcb

Actueel